Андорра
From Wikipedia
|
|||||
 |
|||||
| Ахр товчта үг: «Virtvs Vnita Fortior (Латынь:Объединённое мужество — сильней)» |
|||||
| Келн | Каталанский | ||||
| Хотл-балһсн | Андорра-ла-Велья | ||||
| Икәр балһсн | Андорра-ла-Велья | ||||
| Орн-нутгин тогтац | Хуралин монархий | ||||
| Нойнчн Зарлин һардач |
Николя Саркози Жоан Энрик Вивес-и-Сисилиа Альберт Пинтат |
||||
| Девскр һазр | 468 км² | ||||
| Усна процент | - | ||||
| Бәәдг әмтн | 70 549 (2007) | ||||
| Валют | Евро | ||||
| Интернет-Домен | .ad | ||||
| Телефона код | +376 | ||||
| Часин бүс | UTC+1 | ||||
Эн государств Европин өмн-дорд үзгт, Пранц болн Испань хоормд бәәнә. 465 дөрвлҗн километр аһута һазр эзлҗәнә. 1989 җилин то-диһәр энд 46,9 миңһн күн бәәлә, теднәс 12, 8 миңһньандорцнр болжана. Орн-нутгин территорьт 26 миңһн күн һазадын орнас ирсн бәәнә, теднәс ик зунь испанцнр. Андорран хотл балһснь Андорра ла Вьеха гиҗ нерәднә. Энд 15 миңһн күн бәәнә (1987 җ.). Государственн келнә тускар бидн ода кесг күүндвр кенәвидн. Манад тиим чинриг хальмг эс гиҗ орс келн зүүх зөвтә гиһәд. Андоррад эм халхар бас тер бәәнә. Йосна келн гиҗ каталонск келн нерәднә. Болв энүнлә әдл зөвтәһәр пранцск болн , испанск келн үүлдҗәнә.
Андорран государственн тогтацин тускар келхлә, эн орн-нутг Пранцс болн Ceo де Урхель балһсна епископин (Испань) протекторатд бәәх княжеств болҗана. Тиим хойр халхин суверенитетиг 1278 җилин "Акт-пареж" гидг бооцаһар йилһлә, эндр өдр күртл эн Бооцан эврәннь күчән гееһәд уга. Хойр хан нарт делкән элчллһнә цуг зөвиг озлҗана.
Эн бичкн орн-нутгт бәәх эврәннь элчнрәр (викариймүд) дамҗулад энд зарһин болн государствин админи-страциг бүрткнә. Хамгин һоллгч зака тогтагч актнь "Андорран тегш һазрт 1866 җилин хөн сарин 31 -д батлҗ авсн реформсин проект" болҗана. 1990 җилин мөрн сард Андорран хойр һардач шин законопроектиг таасв. Энүнд күүнә зөвин цуг олна декларацар зарлгдсн һоллгч положеньс орулгдсн бәәнә.
Андорран Конституц 1866 җилд батлгдсн билә. Эн орн-нутгин 819 җилд тогла, гиҗ тоолгдҗана. Тер цагла орн-нутгт бәәсн адучнрин обшинмүд эврән бийән залх зөв авсмн. Тиим кезәңк тууҗта эн бичкн орн-нутгт болҗана. Бичкн олв чигн энүг делкәд меднә, цуг государсвс терүнә зөвүнь күндлнә, олн зүсн справочникүд энүнә тускар оньдин талдан ик орн-нутгудла дегц бичнә.
Цөөкн әмтн энд бәәдг болв чигн, энд эврәннь парламент болн правительств бәәнә. Орн-нутгин зака тотагч орган гиҗ Генеральн совет болҗана, энүнә ханьд 28 күн орна. Эдниг зуг андорцнр 4 җилин болзгт суңһна. 2 җил болад эн советин ханин өрәлинь шинрүлнә.
Күцәгч йосн 1982 җилин туула сарас авн Күцәгч Советәр тохрагдна. Энүнә ахлачиг парламент суңһна. Йирдан болхла совет княжествин дотр-дундын кергүдиг зална.
Урднь бидн государствин хойр толһач бәәнә гиҗ келләвидн. Эннь Пранцин президент Франсуа Миттеран болн Сео де Урхель балһсна епископ Хуан Марти Аланис (1991 җил) болҗана. Эдн эврәннь викариймүдәр дамҗулад орн-нутгиг зална. Пранцин викарий ода Люис Дебле болҗана. Епископин викарийнь - Франческ Бадиа Баталья (1991 җил).
Парламентиг 1989 җилин бар сард суңһла. Парламентин ахлачинь (синдик) Франческ Серкеда и Паускет болҗана. Энүнд ахлачнь, финансин, хулд-гүүлгәнә болн промышленностин Министр бәәнә. Тегәд нег министр эн бичкн орн-нутгт кесг үүл дааҗахмн болҗана, Тиим кевәр правительствин болн государствин мөңгн әрвлгдҗәнә. Дәкәд селәнә эдл-ахун болн йиртмҗин зөөрин министр бәәнә. Тер мет олна көдлмшин министр, туризмин болн спортын министр, күч-көлснә болн социальн теткүлин министр, эрдм-сурһулин министр болн генеральн сеглөтр бәәнә. Тегәд чигн Андорран правительствд 7 министр бәәхмн болҗана. Хальмг Таңһчин министрмүдин тонь энүнәс невчк ик, болв әмтнә тонь мана республикд бас арвн холван ик болҗана.
Терүнлә дегц эн орн-нутгин правительствд нег министрт нег саамла олн әдл биш керг даалһхас әәхш.
Күч-көлсчнрин Андоррск профсоюз одахн тогтсн бәәнә. Олна җисәнә һоллгч хүвнь эн болҗана, яһад гихлә энүнд кесг халхин олн көдлмшч орлцҗана. Эн профсоюзин тогтагч конференц 1990 җилин моһа сард болла. Иосн биш кевәр болхла эн профсрюзиг Форс увриер гидг пранцск профсоюзн цутхлңгин седвәрәр бүрдәлә. Тер мет Күч-келснә Пранцск Демократическ конфедерац болн Күч-көлсчнрин Испанск Цуг олна Ниицән эн седвәриг дөңнлә. Болв үүлдҗәх Конституцла ирлцәтәһәр орн-нутгт партьс болн профсоюзмуд тогтаҗ болшго бәәсмн. Тегәд эн профсоюз йосна ул деер үүлдҗ чадшго билә. Зуг орн-нутгин Конституцд күүнә зөвин декларации һоллгч положенье орулҗах закаг княжествин хойр һардач таассна хеен профсоюз эврәннь тогтагч съездән кев.
Орн-нутгт эврәннь мөңгн уга, энд французск франкар болн испанск песетар хулдгүүлгә кеҗв. Ода цагт евро мөңгн олзлҗана. Бәәрн әмтн һаза-дын туристнрт туслмҗан күргнә. Тернь ода холванднь өсәд йовна. Андоррур алвн угаһар зөөгдҗәх әмтнә кергллтин эдтавриг хулдлһнас баһ биш ору авгдна. Хот-хоолын болн тәмкин промышленностин бичкн предприятьмүд бәәнә. Сувенирмүд — бәәрн эрдмчнрин кесн мордн болн төмр, кегдлмүд энд бас һарһна. Болв эн продукд һоллгчдан экспортд одна. Мана таңһчд бас тиим бичкн предприятьмүд бүрдәҗ болхмн билә. Сувенирмүд чигн мана кесг әмтиг соньмсулх билә. Энүнд зуг сән седкл болн бүрдәмҗин арһ кергтә.
Андорра 960 франк кемҗәтә алван Францд болн Урхельск епископд 46 песет өгнә. Тер мет орн-нутгт "Андорра" гидг долан хонгт нег һардг газет барлгдҗана. Энүг 1978 җилд тогтала. Тиражнь 3 миңһн болҗана.
"Андорран радио" гидг государственн цергллт бәәнә. Урднь Францла болн Испаньла кесн бооцаһар энд үүлдҗәсн радиостанцсиг эн сольв.
Тиим то-дигиг бидн эн орн-нутгин тускар келҗ чадҗанавидн. Үлгүр авх баһ биш тоот энд бәәнә.
|
|
|
|---|---|
|
Австрь | Азербайҗән | Албань | Андорра | Эрмәль | Белорус | Бельги | Болгарь | Боснь болнн Герцеговин | Ватикан | Ик Британь | Венгрь | Герман | Грек | Груз | Дань | Ирланд | Исланд | Испань | Италь | Казахстан¹ | Кипр | Латвә | Литвә | Лихтенштейн | Люксембург | Македон | Мальт | Молдав | Монако | Нидерланд | Норвег | Польш | Португал | Пранц | Румын | Сан-Марино | Сербь | Словак | Словень | Түрк¹ | Украин | Финлянд | Хорват | Черногорь | Чех | Швейцарь | Швед | Эстонь | Әрәсә ¹ Үлмәд девскр һазр: Акротири болн Декель | Аландин арл | Гернси | Гибралтар | Джерси | Мэн арл | Фарер арл | Шпицберген | Ян-Майен Непризнанные государства (де-факто независимые): Абхаз | Косово | Деернь-уулин Карабах | Приднестровь | Ар үзгин Кипр | Өмн үзгин Осеть ¹ В основном в Азии
|
|
