Орсин Ниицән

Wikipedia гидг һазрас өггцн
(Әрәсә гидг һазрас авч одсмн)
Орсин Ниицән
Российская Федерация
Туг Сүлд
Туг Сүлд
Russian Federation (orthographic projection).svg
Частрин нерәдлһн: «Государственный гимн России» (слушать )


Келн Орсин келн
Хотл Балһсн Москва
Икәр балһсн Москва,
Санкт-Петербург,
Новосибирск,
Екатеринбург,
Нижний Новгород
Орн-нутгин тогтац Президент Хурул хойрин йосн [1]
Һардачнрин үүл Президент
Залач
Һардачнр Владимир Путин
Дмитрий Медведев
Девскр һазр 17 075 400 км²
Усна процент 13 %
Улс 141 887 438 (2009)
Валют Орсин рубль (RUB, RUR)
Тавцң Лав Домен .ru
Телефона код +7


  1. Орсин Орн Нутгин йосна тускар энд умштн Орн Нутгин йосн


Орсин Ниицән орсар «Российская Федерация» гидг Европ болн Аазид болдг орн нутг.

Түүх[чиклх | править вики-текст]

Оросын Холбооны Улсын түүх нь Зүүн Славуудаар анх эхэлжээ. Славууд нь МЭӨ 3-8-р зууны дундуур Европт тодорч эхэлсэн байна. 9-р зуунд зүүн Славчуудын анхны улс болох Киевийн Русь байгуулагджээ. Энэ улс нь Викингүүд болон тэдгээрийн үр удмуудаар удирдуулж байсан бөгөөд 988 онд Византын эзэнт гүрнээс Христын шашныг өвлүүлэн авсан. Энэ явдал нь дараагийн мянган жилийн турш Оросын соёл урлагийг тодорхойлсон Византийн болон Славын соёл урлагийн нэгтгэлийг эхлүүлжээ. Улмаар Киевийн Русь нь задарч газар нутаг нь Оросын маш олон жижиг хэмжээний феодалын улсуудад хуваагджээ. Киевийн Русийн залгамжлагч улсуудаас хамгийн хүчирхэг нь Москва байсан бөгөөд энэ нь Оросын нэгдэл, Алтан Ордын эсрэг тусгаарлах хөдөлгөөнд голлох байр суурийг эзэлж байв. Москва нь аажмаар орчмынхоо Орос улсуудыг нэгтгэсэн бөгөөд Киевийн Русийн соёл урлаг, улс төрийн өвийг захирах болжээ. 18-р зуун гэхэд энэ улс нь байлдан дагуулалт, нийлүүлэлт, судалгаа зэргээр хүрээгээ тэлж, Польшоос Номхон Далай хүртэл үргэлжилсэн Оросын эзэнт гүрэн болсон байв.

Орос нь Оросын эзэнт гүрний цагаас дэлхийн хүчин, нөлөө ихтэй орон болсон бөгөөд хожим нь дэлхийн анхны, хамгийн том социалист орон, "суперхүчин" болох ЗХУ-н хамгийн том, хамгийн чухал хэсэг болжээ. Энэ нь урлаг, шинжлэх ухааны бүхий л салбарт амжилт үзүүлсэн. 1991 онд ЗХУ задарснаар Оросын Холбооны Улс байгуулагдсан бөгөөд энэ нь ЗХУ-н залгамжлагч хэмээн тооцогддог.

Улс төр[чиклх | править вики-текст]

ОХУ-ын үндсэн хууль ёсоор, төр нь холбооны байгууламжт, хагас ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах засаглалт, ардчилсан дэглэмт улс юм. Улсын тэргүүн нь ерөнхийлөгч, засгийн газрын тэргүүн нь ерөнхий сайд. Төр нь төлөөллийн ардчилсан, олон намын тогтолцоотой ба эрх мэдэл нь 3 доорх гурван бүтцэд салбарлана.

Дээд танхим болох Холбооны Зөвлөл: Харъяат анги бүрээс 2 төлөөлөгчийн эрхтэй, нийт 166 гишүүнтэй. Холбооны хууль, дайн зарлах, олон улсын гэрээг батламжлах, ерөнхийлөгчид итгэл үзүүлэх эсэх шийдвэрлэдэг.
Доод танхим болох Улсын Дум: Хувь тэнцүүлсэн (Пропорционал) саналын аргачлалт сонгуулаар сонгогдох 450 суудалтай хууль тогтоох байгууллага.
  • Гүйцэтгэх: Ерөнхийлөгч давамгай эрхтэй. 1991 онд сонгогдсон анхны ерөнхийлөгч нь Борис Ельцин, 2000 оноос Владимир Путин, 2008 оноос Дмитрий Медведев, 2012 оноос дахин Владимир Путин юм. ОХУ-ын Засгийн газар нь төрийн гүйцэтгэх дээд байгууллага. Засгийн газар нь дарга, тэргүүн дэд дарга, дэд дарга, холбооны сайд нараас бүрэлдэнэ. Засгийн газрын даргыг Ерөнхийлөгч Төрийн думтай зөвлөлдөж томилно. Ерөнхийлөгч үүргээ биелүүлж чадахгүй болсон нөхцөлд Засгийн газрын дарга Ерөнхийлөгчийн үүргийг гүйцэтгэнэ. Хэрэв Засгийн газрын даргад нэр дэвшсэн хүнийг Төрийн дум гурван удаа буцаавал Ерөнхийлөгч Засгийн газрыг томилж, Төрийн думыг тарааж, шинээр сонгууль явуулна.
  • Шүүх: Ерөнхийлөгчийн саналаар Үндсэн хуулийн цэц, Дээд шүүх, Хөндлөнгийн шүүхийн бүрэлдэхүүнийг Холбооны Зөвлөл баталдаг.

Засаг захиргааны хуваарь[чиклх | править вики-текст]

Холбооны харъяат анги[чиклх | править вики-текст]

ОХУ нь 83 холбооны харъяат ангиас (субъект) бүрдэнэ. Эдгээр харъяат ангиуд нь Холбооны Хуралд адилхан тус бүр 2 төлөөллийн эрхтэй. Хэдий тийм ч, өөртөө засаглах эрхээр харилцан адилгүй доорх нэгжүүдэд хамаарна.

  • 46 муж: Жирийн харъяат анги. Захирагчтай, орон нутгийн сонгуульт хууль тогтоох хуралтай.
  • 21 бүгд найрамдах улс: Өөртөө засах эрхтэй цөөнх үндэстэн, ард түмний өлгий нутаг. Тус бүрдээ үндсэн хууль, ерөнхийлөгч, парламенттай. Орос хэлний хамтаар төрөлх хэл нь албан ёсны хэл болно, гэвч ОХУ даяар болон олон улсын харилцаанд зөвхөн Орос хэл хэрэглэнэ.
  • 9 хязгаар: Үнэндээ мужтай адил Оросууд голчлон амьдардаг нутаг. Гагцхүү алс, чинад, захын нутаг бөгөөд хүн ам багатай, түүхэндээ зах хязгаар хэмээгдсээр ирсэн.
  • 4 өөртөө засах тойрог: Муж, хязгаарын мэдэл дэх цөөнх ард түмний өлгий. 1990 оноос байр суурь өндийсөн боловч Чукоткийнхаас бусад нь үнэндээ муж, эсвэл хязгаарт захирагддаг.
  • 1 өөртөө засах муж: Түүхэндээ, өөртөө засах муж байсан, дараа нь хязгаарт захирагдсан. 1990 онд Еврейн өөртөө засах мужаас бусад нь бүгд найрамдах улс болсон.
  • 2 холбооны хот: Зангилаа хоёр том хот Москва, Санкт-Петербург.

thumb|centre|600px|ОХУ-ын холбооны харъяат ангиуд

Холбооны тойрог[чиклх | править вики-текст]

Мөн харъяат ангиуд нь ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн томилох элч төлөөлөгчид удирдагдах 8 ОХУ-ын холбооны тойрогт ангилагддаг. Холбооны тойрог нь холбооны хуулийг улс даяар мөрдүүлэхэд анхаардаг.

Ниицәнә тогтац[чиклх | править вики-текст]

Ниицәнә махбуд Туг Сүлд Зә
(км²)
Бәәдг әмтн
2002 җилин Хулһн сарин 9
Төв
  Таңһчс
01 Адъгуд Flag of Adygea.svg Adygeya - Coat of Arms.png 7.600 447.000 Майкоп балһсн
02 Теленгуд Flag of Altai Republic.svg Coat of Arms of Altai Republic.svg 92.600 203.000 Горно-Алтайск балһсн
03 Иштгуд BashkortostanFlag.gif Coat of Arms of Bashkortostan.png 143.600 4.103.000 Уфа балһсн
04 Буряд Flag of Buryatia.svg Coat of Arms of Buryatiya.svg 351.300 981.000 Улан Үд балһсн
05 Дагъс Flag of Dagestan.svg Coat of Arms of Dagestan.svg 50.300 2.584.000 Махачкала балһсн
06 Иңһш Flag of Ingushetia.svg Coat of Arms of Ingushetia.svg 4.000 469.000 Магас балһсн
07 Кавард Балкармуд Flag of Kabardino-Balkaria.png Coat of Arms of Kabardino-Balkaria.svg 12.500 901.000 Нальчик балһсн
08 Хальмгуд Flag of Kalmykia.svg Coat of Arms of Kalmykia.svg 76.100 292.000 Элст
09 Кәрәчәс Шеркс Flag of Karachay-Cherkessia.svg Coat of Arms of Karachay-Cherkessia.svg 14.100 440.000 Черкесск балһсн
10 Карелуд Flag of Karelia.svg Coat of Arms of Republic of Karelia.svg 172.400 717.000 Петрозаводск балһсн
11 Комигуд Flag of Komi.svg Coat of Arms of the Komi Republic.svg 415.900 1.019.000 Сыктывкар балһсн
12 Чермс Flag of Mari El.svg Coat of Arms of Mari El.svg 23.200 728.000 Йошкар-Ола балһсн
13 Морд Flag of Mordovia.svg Coat of Arms of Mordovia.svg 26.200 889.000 Саранск балһсн
14 Якуд Flag of Sakha.svg Coat of Arms of Sakha (Yakutia).png 3.103.000 948.000 Якутск балһсн
15 Осед Flag of North Ossetia.svg Coat of Arms of North Ossetia-Alania.png 8.000 710.000 Владикавказ балһсн
16 Маңһд Flag of Tatarstan.svg Coat of Arms of Tatarstan.svg 68.000 3.780.000 Хазн балһсн
17 Сойд Flag of Tuva.svg Coat of arms of Tuva.svg 170.500 306.000 Кызыл балһсн
18 Удмурд Flag of Udmurtia.svg Coat of arms of Udmurtia.svg 42.100 1.571.000 Ижевск балһсн
19 Хагас Flag of Khakassia.svg 45x45px 61.900 546.000 Абакан балһсн
20 Чеченмуд Flag of the Chechen Republic.svg Coat of arms of Chechnya.svg 15.300 1.100.000 Грозный балһсн
21 Чәвәш Flag of Chuvashia.svg Coat of Arms of Chuvashia.svg 18.300 1.314.000 Чебоксары балһсн
  Зах улс
22 Алтагин Flag of Altai Krai.svg Coat of Arms of Altai Krai.svg 169.100 2.607.000 Барнаул балһсн
23 Бәәгл Теңгсин Flag of Zabaykalsky Krai.svg Chita Oblast coat of arms.jpg 431.500 1.156.000 Чита балһсн
24 Камчат Flag of Kamchatka Krai.svg Coat of Arms of Kamchatka Krai.svg 472.300 359.000 Петропавловск-Камчатский балһсн
25 Краснодарин Flag of Krasnodar kray (1995).png Coat of Arms of Krasnodar kray.png 76.000 5.124.000 Краснодар балһсн
26 Красноярин KrasnoyarskKray-Flag.svg Coat of arms of Krasnoyarsk Krai.svg 2.339.700 2.966.000 Красноярск балһсн
27 Пермин Perm Oblast Flag.gif Perm gerb.png 160.600 2.824.000 Пермь балһсн
28 Теңгс Өөрин Flag of Primorsky Krai.svg Coat of arms of Primorsky Krai.svg 165.900 2.068.000 Владивосток балһсн
29 Ставрополин Flag of Stavropol Krai.png Coat of Arms of Stavropol kray.png 66.500 2.731.000 Ставрополь балһсн
30 Хабаровин Flag of Khabarovsk Krai.svg Coat of Arms of Khabarovsky kray (N2).png 788.600 1.435.000 Хабаровск балһсн
  Төгәлң
31 Амрин Flag of Amur Oblast.svg Coat of Arms of Amur oblast.png 363.700 903.000 Благовещенск балһсн
32 Архангела [1]
Flag of Arkhangelsk Oblast.svg Coat of Arms of Arkhangelsk oblast.png 587.400 1.336.000 Архангельск балһсн
33 Әәдрхнә Flag of Astrakhan Oblast.svg Coat of Arms of Astrakhan Oblast.png 44.100 1.007.000 Әәдрхн балһсн
34 Белгорода Flag of Belgorod Oblast.svg Coat of Arms Belgorod Oblast.svg 27.100 1.512.000 Белгород балһсн
35 Бряна Flag of Bryansk Oblast.png Coat of arms of Bryansk Oblast.jpg 34.900 1.379.000 Брянск балһсн
36 Владимира Flag of Vladimiri Oblast.png Coat of arms of Vladimiri Oblast.png 29.000 1.525.000 Владимир балһсн
37 Аһша Flag of Volgograd Oblast.png Coat of Arms of Volgograd oblast.png 113.900 2.703.000 Аһш балһсн
38 Вологода Flag of Vologda Oblast.png Coat of Arms of Vologda oblast.png 145.700 1.270.000 Вологда балһсн
39 Воронежа Flag of Voronezh Oblast.png Coat of Arms of Voronezh oblast (2005).png 52.400 2.379.000 Воронеж балһсн
40 Иванова Flag of Ivanovo Oblast.png Coat of Arms of Ivanovo oblast.png 21.800 1.149.000 Иваново балһсн
41 Иркуда Flag of Irkutsk Oblast.png Coat of arms of Irkutsk Oblast.png 767.900 2.582.000 Иркутск балһсн
42 Калинингара Flag of Kaliningrad Oblast.png Kaliningrad Oblast Coat of Arms 2006.jpg 15.100 943.000 Калининград балһсн
43 Калуга Flag of Kaluga Oblast.svg Gerb kalug obl.png 29.900 1.041.000 Калуга балһсн
44 Кемерова Flag of Kemerovo oblast.gif Coat of arms of Kemerovo Oblast.png 95.500 2.900.000 Кемерово балһсн
45 Кирова Kirov Oblast Flag.gif Kirov COA.gif 120.800 1.504.000 Киров балһсн
46 Косторма Flag of kostroma oblast.png Coat of arms of Kostroma oblast.gif 60.100 738.000 Кострома балһсн
47 Хүрһна Flag of Kurgan Oblast.svg Coat of Arms of Kurgan oblast.png 71.000 1.020.000 Курган балһсн
48 Курска Flag of Kursk Oblast.png Coat of Arms of Kursk oblast.png 29.800 1.236.000 Курск балһсн
49 Ленинә Leningrad Oblast flag.gif Coat of arms of Leningrad Oblast.svg 84.000 1.671.000 Санкт-Петербург балһсн
50 Липецка Flag of Lipetsk Oblast.png Coat of Arms of Lipetsk oblast.png 24.100 1.213.000 Липецк балһсн
51 Магадана Flag of Magadan Oblast.png Coat of Arms of Magadan oblast.png 461.400 183.000 Магадан балһсн
52 Москова Flag of Moscow oblast.svg Coat of Arms of Moscow oblast.svg 46.000 6.627.000 Москва балһсн
53 Мурмана Flag of Murmansk Oblast.svg Coat of Arms of Murmansk oblast (2004).png 144.900 893.000 Мурманск балһсн
54 Нижегорода Flag of Nizhny Novgorod Region.svg Coat of arms of Nizhny Novgorod Region.svg 76.900 3.524.000 Нижний Новгород балһсн
55 Новгорода Flag of Novgorod oblast.png 55.300 695.000 Великий Новгород балһсн
56 Шинсиврин Flag of Novosibirsk Oblast.gif Coat of arms of Novosibirsk Oblast.gif 178.200 2.692.000 Новосибирск балһсн
57 Омин Omsk Oblast flag.jpg Coat of arms of Omsk Oblast.png 139.700 2.079.000 Омск балһсн
58 Оренбурһа Flag of Orenburg Oblast.svg Coat of Arms of Orenburg oblast.png 124.000 2.178.000 Оренбург балһсн
59 Орлова Flag of Oryol Oblast.png Coat of arms of Oryol Oblast.gif 24.700 861.000 Орёл балһсн
60 Пенса Flag of Penza Oblast.png Gerb of Penza region.jpg 43.200 1.453.000 Пенза балһсн
61 Пскова Missing flag.png Coat of Arms of Pskov oblast.png 55.300 761.000 Псков балһсн
62 Ростова Flag of Rostov Oblast.svg Rostov oblast coa.png 100.800 4.407.000 Ростов-на-Дону балһсн
63 Рязана Flag of Ryazan Oblast.png Coat of Arms of Ryazan oblast.png 39.600 1.228.000 Рязань балһсн
64 Самара Flag of Samara Oblast.svg Coat of Arms of Samara oblast.png 53.600 3.240.000 Самара балһсн
65 Саратова Flag of Saratov Oblast.png Coat of Arms of Saratov oblast.png 100.200 2.669.000 Саратов балһсн
66 Сахалина Flag of Sakhalin Oblast.svg Sakhalin Oblast Coat of Arms.png 87.100 547.000 Южно-Сахалинск балһсн
67 Свердлова Flag of Sverdlovsk Oblast.svg Coat of Arms of Sverdlovsk oblast (2005).png 194.800 4.490.000 Екатеринбург балһсн
68 Смолена Flag of Smolensk Oblast.png Coat of arms of Smolenskaya Oblast.png 49.800 1.051.000 Смоленск балһсн
69 Тамбова Flag of Tambov Oblast.svg Coat of arms of Tambovskaya Oblast.png 34.300 1.180.000 Тамбов балһсн
70 Тверә Flag of Tver Oblast.svg Coat of Arms of Tver oblast.png 84.100 1.473.000 Тверь балһсн
71 Томин TomskOblastFlag.png Coat of arms of Tomsk Oblast.png 316.900 1.046.000 Томск балһсн
72 Тула Flag of Tula Oblast.svg Coat of Arms of Tula oblast.png 25.700 1.676.000 Тула
73 Түмнә Flag of Tyumen Oblast.svg Coat of arms of Tyumen Oblast.svg 1.435.200 3.266.000 Түмн балһсн
74 Ульяна Flag of Ulyanovsk Oblast.png Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png 37.300 1.382.000 Ульяновск балһсн
75 Челябинска Flag of Chelyabinsk Oblast.svg Coat of arms of Chelyabinsk Oblast.svg 87.900 3.606.000 Челябинск балһсн
76 Ярославла Flag of Yaroslavl Oblast.png Coat of arms of Yaroslavl Oblast.png 36.400 1.368.000 Ярославль балһсн
  Города федерального значения
77 Москов Flag of Moscow.svg Coat of Arms of Moscow.svg 1.064 10.358.000 Москов
78 Санкт-Петербург Flag of St Petersburg (Russia).png Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).png 1.433 4.669.000 Санкт-Петербург балһсн
  Автономная область
79 Хар Уугрин Flag of the Jewish Autonomous Oblast.svg Coat of Arms of Jewish AO.png 36.000 191.000 Биробиджан балһсн
  Автономные округа
80 Цаамуд Flag of Nenets Autonomous District.svg Coat of Arms of Nenetsia.png 176.700 41.000 Нарьян-Мар балһсн
81 Хант Манс хойр Flag of Yugra.svg Coat of Arms of Yugra.png 523.100 1.433.000 Ханты-Мансийск балһсн
82 Чөкөд Flag of Chukotka.svg Coat of Arms of Chukotka.png 737.700 54.000 Анадырь балһсн
83 Ямал Цаамуд Flag of Yamal-Nenets Autonomous District.svg Coat of Arms of Yamal Nenetsia.png 750.300 507.000 Салехард балһсн
Вся Россия Flag of Russia.svg Coat of Arms of the Russian Federation.svg 17.075.400 145.182.000 Москва балһсн

Балһснас[чиклх | править вики-текст]

Эшлэл[чиклх | править вики-текст]

Гадаад холбоос[чиклх | править вики-текст]

Засгийн газар
Ерөнхий мэдээлэл
  • Russia at UCB Libraries GovPubs
Бусад

Дәкәд хәләтн[чиклх | править вики-текст]

Заалтс[чиклх | править вики-текст]


 
Европин орн-нутг

Өстрмүдин Орн | Азермудин Орн | Арнагудин Орн | Андормудин Нутг | Хемшудин Орн | Цаһанорсин Орн | Бельҗмудин Нутг | Болгармудин Орн | Босмудин болн Херцегудин Орн | Ватикан Балһсн | Ик Бритишин болн Ар Гәәлгүдин Ниицәтә Нутг | Хунһармудин Орн | Ниицәтә Немшин Орн | Грисин Орн | Гүрҗмүдин Орн | Данскгин Нутг | Гәәлгүдин Орн | Ислгудин Орн | Эспанмудин Нутг | Италмудин Орн | Хасгудин Орн¹ | Кипрудин Орн | Латдин Орн | Литдин Орн | Лихтенштейна Нутг | Лүксин Балһсна Нутг | Масидин Орн | Малтдин Орн | Молдавмудин Орн | Монакин Нутг | Недерлендин Нутг | Ноорскгин Нутг | Польшин Орн | Португишин Орн | Пранцсин Орн | Румудин Орн | Сан Маринмудин Орн | Серпудин Орн | Словакудин Орн | Словенмудин Орн | Туркгудин Орн¹ | Украинмудин Орн | Суһомудин Орн | Хорватин Орн | Хар Уулин Орн | Чекмудин Орн | Свисин Ниицән | Сведин Нутг | Эстдин Орн | Орсин Ниицән¹


Үлмәд девскр һазр: Акротирин болн Декелин Һазр | Аландин Арлс | Гөрнзин Арл | Гибралта Балһсн | Җерсин Арл | Мэнин Арл | Форойсин Арлс | Свалбард | Ян Майенин Арл

Медҗ Гөрдлтә Орн Нутгин буулһавр (үннәр эврән бәәдг): Апсин Таңһч | Косовин Таңһч | Уулта Карабахин Таңһч | Днестр Кевсин Молдавмудин Таңһч | Ар Кипрудин Таңһч | Өвр Өседин Таңһч

¹ Һолар Азин төләд