Тод бичг

ᡐᡆᡑᡆ ᡋᡅᡔᡅᡎ

Тод бичг (ᡐᡆᡑᡆ ᡋᡅᡔᡅᡎ тодо бичиг) — Дөрвн Өөрдин улсин бичг бәәсмн. Эн бичг Зая-Пандитар үвлд, 1648 җилд моңһл бичгә сүүрәс бүтәлв. Энүнә цаһан толһад 29 үзгүд бәәнә: А, Э, И, О, У, Ө, Ү, Н, Ң, Х, Һ, Б, П, Ф, С, Ш, Т, Д, Л, М, Ц, Ч, З, Җ, Й, К, Г, Р, В, болн узгүд төвдин болн энетекдин келәр бичх — галигуд гидг үзгүд нерәдсмн.

Тод бичг Хальмг Таңһчд 1924 җилә хөөн элзлла. Ода тод бичгиг Хальмг Таңһчин школд, ик сурһульд сурҗ сурна.

Тод үзгүдин нерд

#	Code	Тод үзг	Кирил дарцар	Латин дарцар	Ахр Нерн	Удан Нерн
1	6176	ᠠ	А	A	А	хойр арата	Худам әдл
2	6212	ᡄ	Э	E	Э	нег арата, дөгә сүлтә
3	6213	ᡅ	И	I	И	нег арата, киисквр сүлтә
4	6214	ᡆ	О	O	О	нег арата, дөрвлҗн геестә
5	6216	ᡈ	Ө	o	Ө	нег арата, дөрвлҗн геестә, ардан өргстә
6	6215	ᡇ	У	U	У	нег арата, бүтү геестә, унҗу өргстә
7	6217	ᡉ	Ү	u	Ү	нег арата, бүтү геестә
8	6184	ᠨ	Н	N	На	нег арата, өмнән цегтә	Худам әдл
9	6218	ᡊ	Ң	n	Аң
10	6221	ᡍ	Х	X	Ха	хойр арата, өмнән хойр цегтә
11	6222	ᡎ	Һ	Q	Һа	хойр арата, өмнән төгрг цегтә
12	6219	ᡋ	Б	B	Ба	бүтү толһата
13	6220	ᡌ	П	p	Пха
14	6192	ᠰ	С	S	Са	сарвһр толһата, нег арата	Худам әдл
15	6193	ᠱ	Ш	W	Ша	сарвһр толһата, ардан хойр цегтә	Худам әдл
16	6224	ᡐ	Т	T	Та	шанһ толһата, нег арата
17	6225	ᡑ	Д	D	Да	хавтха толһата
18	6191	ᠯ	Л	L	Ла	өөдән өвртә, нег арата	Худам әдл
19	6223	ᡏ	М	M	Ма	матьхр толһата, нег арата
20	6228	ᡔ	Ц	C	Ца	цах толһата, нег арата
21	6226	ᡒ	Ч	H	Ча
22	6227	ᡓ	З	Z	За	цацу эргцтә, шуд көлтә
23	6234	ᡚ	Җ	J	Җа
24	6229	ᡕ	Й	Y	Йа	яман хоңшарта, шуд көлтә
25	6233	ᡙ	Г	G	Га	дөгә көлтә
26	6232	ᡘ	К	K	Ка	көлн толһата, көндлң өргстә
27	6231	ᡗ	Қ	k	Кх	катһр ка
28	6199	ᠷ	Р	R	Ра	хамр дөөрән өргстә, нег арата	Худам әдл
29	6230	ᡖ	В	V	Ва	дөгә көлтә
30	6235	ᡛ			NIA		Галик?
31	6236	ᡜ			DZA		Галик?
32	6296	ᢘ			TA		Галик
33	6297	ᢙ			ZHA		Галик

Бичлһн

Кирилл Тод хойр бичгәр бичсн үгмүд цацу биш болна. Цааранднь үлгүрнь хәләтн.

Кирилл	Тод	Кирилл	Тод	Кирилл	Тод	Кирилл	Тод	Кирилл	Тод	Кирилл	Тод
Ах	Аха	Шүлг	Шүлүг	Ноха	Нохой	Аньх	Аниху	Хөн	Хоин	Бух	Буху
Сө	Сөө	Толь	Толи	Алвн	Албан	Сән	Саин	Бәәх	Байху	Насн	Насун
Олн	Олон	Лавта	Лабтаи	Көгҗм	Көгҗим	Гегән	Гэгээн	Негн	Нигэн	Хойр	Хойор
Һурвн	Һурбан	Дөрвн	Дөрбөн	Тавн	Табун	Орс	Орос	Гидг	Гэдэг	Моңһл	Моңһол

Юникод

Character (decimal)	Decimal	Character (hex)	Hex	Name
᠀	6144	᠀	1800	XUDAM AND TODO BIRGA
᠁	6145	᠁	1801	XUDAM ELLIPSIS
᠂	6146	᠂	1802	XUDAM COMMA
᠃	6147	᠃	1803	XUDAM FULL STOP
᠄	6148	᠄	1804	XUDAM COLON
᠅	6149	᠅	1805	XUDAM AND TODO FOUR DOTS
᠆	6150	᠆	1806	TODO SOFT HYPHEN
᠊	6154	᠊	180A	XUDAM NIRUGU
᠋	6155	᠋	180B	XUDAM FREE VARIATION SELECTOR ONE
᠌	6156	᠌	180C	XUDAM FREE VARIATION SELECTOR TWO
᠍	6157	᠍	180D	XUDAM FREE VARIATION SELECTOR THREE
᠎	6158	᠎	180E	XUDAM VOWEL SEPARATOR
᠐	6160	᠐	1810	XUDAM AND TODO DIGIT ZERO
᠑	6161	᠑	1811	XUDAM AND TODO DIGITT ONE
᠒	6162	᠒	1812	XUDAM AND TODO DIGIT TWO
᠓	6163	᠓	1813	XUDAM AND TODO DIGIT THREE
᠔	6164	᠔	1814	XUDAM AND TODO DIGIT FOUR
᠕	6165	᠕	1815	XUDAM AND TODO DIGIT FIVE
᠖	6166	᠖	1816	XUDAM AND TODO DIGIT SIX
᠗	6167	᠗	1817	XUDAM AND TODO DIGIT SEVEN
᠘	6168	᠘	1818	XUDAM AND TODO DIGIT EIGHT
᠙	6169	᠙	1819	XUDAM AND TODO DIGIT NINE
ᠠ	6176	ᠠ	1820	XUDAM AND TODO LETTER A
ᠡ	6177	ᠡ	1821	XUDAM LETTER E
ᠢ	6178	ᠢ	1822	XUDAM LETTER I
ᠣ	6179	ᠣ	1823	XUDAM LETTER O
ᠤ	6180	ᠤ	1824	XUDAM LETTER U
ᠥ	6181	ᠥ	1825	XUDAM LETTER OE
ᠦ	6182	ᠦ	1826	XUDAM LETTER UE
ᠧ	6183	ᠧ	1827	XUDAM LETTER EE
ᠨ	6184	ᠨ	1828	XUDAM LETTER NA
ᠩ	6185	ᠩ	1829	XUDAM LETTER ANG
ᠪ	6186	ᠪ	182A	XUDAM LETTER BA
ᠫ	6187	ᠫ	182B	XUDAM LETTER PA
ᠬ	6188	ᠬ	182C	XUDAM LETTER QA
ᠭ	6189	ᠭ	182D	XUDAM LETTER GA
ᠮ	6190	ᠮ	182E	XUDAM LETTER MA
ᠯ	6191	ᠯ	182F	XUDAM LETTER LA
ᠰ	6192	ᠰ	1830	XUDAM LETTER SA
ᠱ	6193	ᠱ	1831	XUDAM LETTER SHA
ᠲ	6194	ᠲ	1832	XUDAM LETTER TA
ᠳ	6195	ᠳ	1833	XUDAM LETTER DA
ᠴ	6196	ᠴ	1834	XUDAM LETTER CHA
ᠵ	6197	ᠵ	1835	XUDAM LETTER JA
ᠶ	6198	ᠶ	1836	XUDAM LETTER YA
ᠷ	6199	ᠷ	1837	XUDAM LETTER RA
ᠸ	6200	ᠸ	1838	XUDAM LETTER WA
ᠹ	6201	ᠹ	1839	XUDAM LETTER FA
ᠺ	6202	ᠺ	183A	XUDAM LETTER KA
ᠻ	6203	ᠻ	183B	XUDAM LETTER KHA
ᠼ	6204	ᠼ	183C	XUDAM LETTER TSA
ᠽ	6205	ᠽ	183D	XUDAM LETTER ZA
ᠾ	6206	ᠾ	183E	XUDAM LETTER HAA
ᠿ	6207	ᠿ	183F	XUDAM LETTER ZRA
ᡀ	6208	ᡀ	1840	XUDAM LETTER LHA
ᡁ	6209	ᡁ	1841	XUDAM LETTER ZHI
ᡂ	6210	ᡂ	1842	XUDAM LETTER CHI
ᡃ	6211	ᡃ	1843	TODO LETTER LONG VOWEL SIGN
ᡄ	6212	ᡄ	1844	TODO LETTER E
ᡅ	6213	ᡅ	1845	TODO LETTER I
ᡆ	6214	ᡆ	1846	TODO LETTER O
ᡇ	6215	ᡇ	1847	TODO LETTER U
ᡈ	6216	ᡈ	1848	TODO LETTER OE
ᡉ	6217	ᡉ	1849	TODO LETTER UE
ᡊ	6218	ᡊ	184A	TODO LETTER ANG
ᡋ	6219	ᡋ	184B	TODO LETTER BA
ᡌ	6220	ᡌ	184C	TODO LETTER PA
ᡍ	6221	ᡍ	184D	TODO LETTER QA
ᡎ	6222	ᡎ	184E	TODO LETTER GA
ᡏ	6223	ᡏ	184F	TODO LETTER MA
ᡐ	6224	ᡐ	1850	TODO LETTER TA
ᡑ	6225	ᡑ	1851	TODO LETTER DA
ᡒ	6226	ᡒ	1852	TODO LETTER CHA
ᡓ	6227	ᡓ	1853	TODO LETTER JA
ᡔ	6228	ᡔ	1854	TODO LETTER TSA
ᡕ	6229	ᡕ	1855	TODO LETTER YA
ᡖ	6230	ᡖ	1856	TODO LETTER WA
ᡗ	6231	ᡗ	1857	TODO LETTER KA
ᡘ	6232	ᡘ	1858	TODO LETTER GAA
ᡙ	6233	ᡙ	1859	TODO LETTER HAA
ᡚ	6234	ᡚ	185A	TODO LETTER JIA
ᡛ	6235	ᡛ	185B	TODO LETTER NIA
ᡜ	6236	ᡜ	185C	TODO LETTER DZA
ᢀ	6272	ᢀ	1880	XUDAM LETTER ALI GALI ANUSVARA ONE
ᢁ	6273	ᢁ	1881	XUDAM LETTER ALI GALI VISARGA ONE
ᢂ	6274	ᢂ	1882	XUDAM LETTER ALI GALI DAMARU
ᢃ	6275	ᢃ	1883	XUDAM LETTER ALI GALI UBADAMA
ᢄ	6276	ᢄ	1884	XUDAM LETTER ALI GALI INVERTED UBADAMA
ᢅ	6277	ᢅ	1885	XUDAM LETTER ALI GALI BALUDA
ᢆ	6278	ᢆ	1886	XUDAM LETTER ALI GALI THREE BALUDA
ᢇ	6279	ᢇ	1887	XUDAM LETTER ALI GALI A
ᢈ	6280	ᢈ	1888	XUDAM LETTER ALI GALI I
ᢉ	6281	ᢉ	1889	XUDAM LETTER ALI GALI KA
ᢊ	6282	ᢊ	188A	XUDAM LETTER ALI GALI NGA
ᢋ	6283	ᢋ	188B	XUDAM LETTER ALI GALI CA
ᢌ	6284	ᢌ	188C	XUDAM LETTER ALI GALI TTA
ᢍ	6285	ᢍ	188D	XUDAM LETTER ALI GALI TTHA
ᢎ	6286	ᢎ	188E	XUDAM LETTER ALI GALI DDA
ᢏ	6287	ᢏ	188F	XUDAM LETTER ALI GALI NNA
ᢐ	6288	ᢐ	1890	XUDAM LETTER ALI GALI TA
ᢑ	6289	ᢑ	1891	XUDAM LETTER ALI GALI DA
ᢒ	6290	ᢒ	1892	XUDAM LETTER ALI GALI PA
ᢓ	6291	ᢓ	1893	XUDAM LETTER ALI GALI PHA
ᢔ	6292	ᢔ	1894	XUDAM LETTER ALI GALI SSA
ᢕ	6293	ᢕ	1895	XUDAM LETTER ALI GALI ZHA
ᢖ	6294	ᢖ	1896	XUDAM LETTER ALI GALI ZA
ᢗ	6295	ᢗ	1897	XUDAM LETTER ALI GALI AH
ᢘ	6296	ᢘ	1898	TODO LETTER ALI GALI TA
ᢙ	6297	ᢙ	1899	TODO LETTER ALI GALI ZHA
ᢦ	6310	ᢦ	18A6	XUDAM LETTER ALI GALI HALF U
ᢧ	6311	ᢧ	18A7	XUDAM LETTER ALI GALI HALF YA
ᢗᢩ	6313	ᢗᢩ	18A9	XUDAM LETTER ALI GALI DAGALGA (combined with ali gali ah (ᢗ))

Һаза заалһуд

• Бадмана эврән дасдг дегтр
• Эн ормд Тод бичгин садта боомгуд олҗ болх
• Тод бичгәр барлдг заклһн (Windows XP/Vista төлә)